Co tam na Ossusie nowego? Czytaj na blogu!

Z Biblioteki Ossus, polskiej encyklopedii ''Gwiezdnych wojen''.

Logo Star Wars.

Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) to tytuł serii epickich filmów science fiction/fantasy (space opera) George'a Lucasa, oraz innych produktów związanych ze światem stworzonym w filmie: wydawnictw literackich, komiksów, gier fabularnych, gier komputerowych i innych, wchodzących w skład tak zwanego Expanded Universe.

Gwiezdne wojny są jednym z najlepiej rozpoznawalnych fikcyjnych uniwersów na świecie oraz niezwykle dochodową marką w popkulturze, która zdołała zarobić w sumie ponad 22 miliardy dolarów (według szacunków z 2007 roku) - w tym około 6,7 miliarda z samych biletów na sześć epizodów gwiezdnej sagi.

Czas i miejsce akcji

"Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce..."

Zdanie Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce... rozpoczynające każdy z filmów jest jedyną wskazówką co do umiejscowienia miejsca i czasu akcji w stosunku do naszej rzeczywistości. Wydarzenia pokazane w filmach mogą być mitami przyszłości, a nie dosłownie działy się dawno temu. George Lucas pozostawił tę kwestię do interpretacji.

Opisana dotychczas we wszelkich źródłach historia świata Gwiezdnych wojen sięga ponad 25 000 lat wstecz w stosunku do akcji obu trylogii, która to rozciąga się na przestrzeni dwóch pokoleń.

Późniejsze powieści (np. seria Nowa era Jedi) rozszerzają miejsce akcji Gwiezdnych wojen, ponieważ obca rasa zwana Yuuzhan Vongami przybywa z innej galaktyki. Praktycznie wszystkie gatunki obcych istot we wcześniejszych filmach i książkach pochodziły z tej samej galaktyki, o której jest mowa w zdaniu początkowym filmów z serii – jeśli nie liczyć sporadycznych przypadków istot "z innego wymiaru".

Filmy

Trzonem świata Gwiezdnych wojen pozostaje sześć pełnometrażowych filmów kinowych zgrupowanych w dwie trylogie. Filmy te, wg kolejności powstawania, to:

Historia

Pomysł Gwiezdnych wojen powstał we wczesnych latach 70. i w tym czasie był wielokrotnie zmieniany. Oryginalny film Gwiezdne wojny (jeszcze bez podtytułu Epizod IV: Nowa nadzieja, który dodano w 1980 roku) miał premierę w 1977 roku, ale rok wcześniej wydano adaptację książkową. Premiera szóstego filmu (w kolejności kręcenia), czyli Zemsty Sithów, odbyła się 19 maja 2005 roku. Według niektórych relacji (niektóre wypowiedzi Lucasa i jego współpracowników w wywiadach prasowych) początkowo powstać miało dwanaście filmów. Później twierdzono, że dziewięć filmów w trzech trylogiach - ostatnia z nich (części VII, VIII, IX) miałaby opowiadać o upadku Imperium i zakończeniu wojny. George Lucas zapowiedział jednak, że po epizodzie III opowieść stanowi zamkniętą całość i nie powstanie już więcej filmów z cyklu.

Zarys fabuły

Nowa trylogia (części I, II i III) ukazuje wydarzenia poprzedzające galaktyczną wojnę domową, czyli upadek Republiki i powstanie Imperium, od bitwy o Naboo do zakończenia wojen klonów. Te konflikty były potajemnie inicjowane kierowane przez Sithów pod przywództwem Dartha Sidiousa, który kontrolował obie ich strony (Republikę jako Kanclerz Palpatine, siły Separatystów jako Darth Sidious). Prequele skupiają się na historii wzlotu i upadku Anakina Skywalkera, który zostaje Jedi, ale stopniowo stacza się w otchłań ciemnej strony Mocy. Staje się Darthem Vaderem, prawą ręką Imperatora Palpatine’a.

Stara trylogia (części IV, V i VI) opowiada o galaktycznej wojnie domowej, w której Sojusz Rebeliantów walczy z Imperium Galaktycznym w epickiej rozgrywce między dobrem i złem. Młody Luke Skywalker uczy się, aby zostać ostatnim (i pierwszym z nowej generacji) rycerzem Jedi. Ma być jedyną osobą zdolną pokonać Dartha Vadera, Mrocznego Lorda Sithów oraz jego pana, Imperatora Palpatine’a - Dartha Sidiousa.

Miejsce w kulturze

Filmy czerpią bardzo wiele z archetypowych postaci i motywów obecnych w klasycznej literaturze. Oparte są one na koncepcji Mocy – energii, która może być kontrolowana przez kogoś obdarzonego wrodzoną zdolnością, oraz odpowiednio wytrenowanego, aby móc z niej korzystać. Moc może być użyta, aby przesuwać przedmioty, czytać i kontrolować myśli, a nawet wpływać na przebieg bitew. Osoba korzystająca z jasnej strony Mocy to Jedi, natomiast użytkownik ciemnej strony to Lord Sithów (w źródłach pozafilmowych: Mroczny Jedi).

Akcja toczy się Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce... Zdanie to pojawia się na początku każdej z części filmu oraz w wielu nawiązaniach. Sentencja ta stała się elementem ogólnoświatowej pop-kultury.

Główne motywy i interpretacje

Gwiezdne wojny przedstawiają samoniszczącą naturę gniewu i nienawiści. Określają to słowa Yody: Strach prowadzi do ciemnej strony: strach prowadzi do gniewu, gniew do nienawiści, nienawiść prowadzi do cierpienia. Zło ma podstawy psychologiczne, a nienawiść rodzi się w człowieku w wyniku cierpienia, jakiego ów człowiek doświadcza. Anakin-Vader w dzieciństwie był pogardzanym niewolnikiem, nigdy nie miał ojca i wcześnie oddzielony został od matki, której późniejszej tragicznej śmierci nie mógł przez to zapobiec. Równocześnie młodzieniec kuszony jest przez zło (uosabiane przez mroczną postać Dartha Sidiousa), które odwołuje się do jego ambicji i podsyca je, aby ostatecznie zawrzeć "szatański pakt" - poddanie się mu za cenę zaspokojenia własnych pragnień i posiadania wszechmocy, która okazuje się złudna.

Anakin Skywalker - Wybraniec Mocy.

Dobro i Zło są w Gwiezdnych wojnach przedstawione jednoznacznie, jednak nie oznacza to, że opisywany świat jest czarno-biały: nawet Jedi (w tym Yoda) mają swoje słabości. Nawet Vader nie jest w istocie złem, a tylko dobrem, które uległo powabom zła. Gwiezdne wojny to opowieść o sile tkwiącej w miłości: to, czego nie mogli dokonać najwięksi i najpotężniejsi rycerze Jedi - pokonanie Sithów - dokonuje się dzięki miłości syna do ojca oraz ojca do syna. Opowieść zestawia też dwa rodzaje "miłości": egoistyczną, wpychającą Anakina w objęcia ciemnej strony, oraz altruistyczną, która doprowadza do jego ostatecznego ocalenia.

W opowieści przewijają się motywy zaczerpnięte z wielu religii. Z chrześcijaństwa może pochodzić np. "dziewicze" poczęcie dziecka, które miało zostać wybrańcem. Wybraniec ów nie ma jednak - w przeciwieństwie do Mesjasza - boskich atrybutów, a w swej drodze życiowej staje się narzędziem zła, zanim ostatecznie przyczynia się do zwycięstwa dobra. Pojęcie Mocy nosi znamiona hinduizmu i buddyzmu (brahman).

Gwiezdne wojny to także analiza mechanizmu narodzin systemów autorytarnych i totalitarnych. Republika przechodzi głęboki kryzys i przestaje spełniać swoje funkcje. Panuje upadek moralny i korupcja. W tych warunkach przekupstwem, terrorem i oszustwami władzę zdobywają lordowie Sithów. Anakin Skywalker symbolizuje prominentów takiego reżimu: wierzy w zakłamaną ideologię i to, iż makiawelistycznymi metodami da się osiągnąć utopijne cele (Palpatine wmawia mu, że razem zaprowadzą w Galaktyce powszechną szczęśliwość i wieczny pokój). Wygórowane ambicje mieszają się w nim ze szczerą chęcią niesienia pomocy innym: tak rodzi się Darth Vader. Ten ludobójca i bezwzględny zbrodniarz staje się tym, kim jest, paradoksalnie, również dlatego, że chce wybawić ludzi od nieszczęścia.

Istnieje także antytechnologiczna interpretacja. Prymitywne ludy Ewoków i Gungan pokonują wrogów wyposażonych w nowoczesną broń. Bywa to także interpretowane jako rozrachunek Lucasa z zakończoną na krótko przed rozpoczęciem zdjęć do pierwszej trylogii wojną w Wietnamie.

Podobieństwa między poszczególnymi filmami

Jest kilka powtarzających się elementów, które łączą starą i nową trylogię.

• tytuły odpowiadających sobie filmów: Mroczne widmo (wł. Widmowe zagrożenie) - Nowa nadzieja, Atak klonów - Imperium kontratakuje, Zemsta Sithów - Powrót Jedi
• w pierwszych częściach trylogii (epizody I i IV) mistrz głównego bohatera ginie (Qui-Gon Jinn, Obi-Wan Kenobi)
• w drugich częściach (epizody II i V) główna postać traci swoją prawą dłoń (Anakin, Luke)
• w częściach trzecich (epizody III i VI) bohater walczy z uczniem Palpatine’a zanim dojdzie do walki z nim samym. Części te pokazują też armie włochatych leśnych stworzeń (Wookiee i Ewoki)
• po zakończeniu kilku pojedynków przegrany spada w głęboką otchłań (Darth Maul w epizodzie I; Mace Windu w III; Luke Skywalker w epizodzie V oraz Imperator w epizodzie VI)
• we wszystkich filmach pojawia się sentencja Mam co do tego złe przeczucia (ang. I have a bad feeling about this), wypowiadana za każdym razem przez inną postać (wyjątkiem są epizody I i III gdzie tę kwestię wypowiada Obi-Wan)
• w pierwszych częściach trylogii (epizody I i IV) kluczowi bohaterowie (Anakin, Luke) nie są ukazani jako uczniowie Jedi, tylko jako zwykli śmiertelnicy. Z kolei w drugich częściach (II i V) bohaterowie działają nierozważnie i ponoszą porażkę (Anakin pokonany przez Dooku; Luke pokonany przez Vadera). W ostatnich częściach bohaterowie są już rycerzami Jedi (Anakin przeszedł na ciemną stronę po tym jak został mianowany rycerzem Jedi)
• w drugich częściach trylogii (II i V) w wielkich bitwach (bitwa na Geonosis, bitwa na Hoth) zostały zastosowane wielonożne maszyny kroczące
• W ostatnich częściach (III i VI) następuje zmiana stron Mocy przez Anakina Skywalkera (w III przechodzi na ciemną stronę, a w VI znów powraca na jasną stronę)
• zarówno w starej, jak i w nowej trylogii poznajemy perypetie robotów: C-3PO i R2-D2
• w pierwszych częściach trylogii (I i IV) główni bohaterowie notują wielkie sukcesy w czasie bitew w przestrzeni kosmicznej - Anakin niszczy stację dowodzenia robotami, a Luke Gwiazdę Śmierci

Expanded Universe

Expanded Universe (EU), czyli z ang. rozszerzony wszechświat, obejmuje wszystkie oficjalnie licencjonowane materiały poza obiema filmowymi trylogiami. Są to książki, komiksy, gry komputerowe i fabularne oraz inne rodzaje wydawnictw. EU zapoczątkowany został książką Spotkanie na Mimban napisaną przez Alana Deana Fostera w 1978 roku. Expanded Universe obejmuje okres daleko wybiegający poza ramy filmów, bardzo rozbudowując historię galaktyki. Książki najczęściej skupiają się na wydarzeniach poprzedzających lub następujących bezpośrednio po akcji filmów.

EU wprowadza wiele nowych postaci. Są nimi np. bliźnięta Jaina i Jacen Solo, Mara Jade oraz taktyczny geniusz wielki admirał Thrawn.

W EU Imperium zniewala obce gatunki, ponieważ Palpatine, jego poplecznicy oraz duża część urzędników i wojskowych są ksenofobami. Pomysł ten był tylko pobieżnie zaznaczony w filmach. Koncepcja zniewolenia obcych ras jest analogią do rasizmu.

Kanon

Kanon to zbiór wszystkich tych faktów dotyczących świata Gwiezdnych wojen, które nie są wzajemnie sprzeczne i w sposób najpełniejszy opisują rzeczywistość tego świata. Kanon jest tworzony przez publikowanie informacji w źródłach - książkach, filmach, grach komputerowych itp. - licencjonowanych przez Lucasfilm, a do kontroli nad nim i rozwiązywania ewentualnych konfliktów wykorzystywana jest aplikacja zwana Holocronem.

Adaptacja radiowa

Radiowa adaptacja Gwiezdnych wojen została wyemitowana w amerykańskim National Public Radio w 1981 roku. Potem kolejno przedstawiono nagrania dwóch pozostałych części. Scenariusze były stworzone przez pisarza science-fiction Briana Daleya, który także napisał serię książek o przygodach Hana Solo.

Inne produkcje filmowe

W oparciu o Gwiezdne wojny powstało kilka filmów telewizyjnych oraz seriali. Pierwsza generacja tych produkcji ujrzała światło dzienne głównie w latach '80 i były to niskobudżetowe historie skierowane wyłącznie dla dzieci. Drugą generację produkcji filmowych SW rozpoczął serial rysunkowy Clone Wars w 2003 roku. Obecnie prym wiedzie serial tworzony dzięki grafice trójwymiarowej - The Clone Wars, poprzedzony kinowym pilotem. W najbliższej przyszłości światło dzienne ujrzy także serial aktorski ze świata Gwiezdnych wojen, którego akcja będzie się dziać pomiędzy III a IV Epizodem.

Filmy telewizyjne:

• The Star Wars Holiday Special (1978)
• Caravan of Courage: An Ewok Adventure (1984)
• Ewoks: The Battle for Endor (1985)

Inne:

• Wojny klonów (The Clone Wars) - film kinowy (2008)

Seriale:

• Droids
• Ewoks
• Wojny klonów (serial rysunkowy) (Clone Wars, 2003 - 2005)
• Wojny klonów (serial 3D) (The Clone Wars, 2008 - 2009)

Książki

Dotychczas zostało wydanych około 166 książek ze świata Gwiezdnych wojen, zarówno pozycji dla młodzieży, jak starszych czytelników. Tymi pierwszymi zajmuje się wydawnictwo Scholastic, tymi drugimi - początkowo Ballantine Books, obecnie - Del Rey. Zobacz chronologiczny spis książek.

Komiksy

Komiksy również znacznie rozszerzają wszechświat SW - w latach osiemdziesiątych wiele komiksów zostało wydanych przez wydawnictwo Marvel, obecnie za Gwiezdne wojny odpowiada wydawnictwo Dark Horse Comics. Zobacz chronologiczny spis komiksów.

Gry komputerowe

Produkcją gier ze świata Gwiezdnych wojen zajmuje się LucasArts, często jest też wspomagany przez inne firmy (np. KotOR produkcji BioWare). Zobacz chronologiczny spis gier.

Gry nieoficjalne, stworzone przez fanów:

• Star Wars Combine
• XvT Lite

Postacie

Główne

Anakin Skywalker  | C-3PO  | Chewbacca  | Darth Maul  | Darth Sidious  | Darth Tyranus  | Darth Vader  | Generał Grievous  | Han Solo  | Księżniczka Leia  | Luke Skywalker  | Obi-Wan Kenobi  | Padmé Amidala  | Palpatine  | R2-D2  | Yoda

Drugoplanowe

Ackbar  | Admirał Piett  | Bail Organa  | Boba Fett  | Jabba the Hutt  | Jango Fett  | Lando Calrissian  | Mace Windu  | Mon Mothma  | Qui-Gon Jinn  | Wielki Moff Tarkin

Frakcje

Republika Galaktyczna | Imperium Galaktyczne | Jedi | Sithowie | Sojusz Rebeliantów | Konfederacja Niezależnych Systemów | Czarne Słońce | Federacja Handlowa | Mandalorianie | Chissowie | Yuuzhan Vongowie

Nawiązania

Nazwa ta używana jest również do opisania strategii obronnej USA forsowanej przez prezydenta Ronalda Reagana w latach osiemdziesiątych XX wieku.

Zobacz też

• Moc
• Jedi
• Sithowie
• Historia
• Galaktyka